Facelia na poplon – kiedy wysiać i jak wykorzystać jej potencjał?

Strona główna » Blog » Facelia na poplon – kiedy wysiać i jak wykorzystać jej potencjał?

Facelia błękitna w uprawie poplonowej

Facelia błękitna, czyli Phacelia tanacetifolia Benth., jest jednoroczną rośliną należącą do rodziny ogórecznikowatych. Uprawiana na poplon nie jest przeznaczona do zbioru nasion. Powinna szybko zakryć wolną powierzchnię po zakończeniu uprawy głównej, rozwinąć korzenie i wytworzyć zieloną masę przeznaczoną na ściółkę, kompost albo zielony nawóz. Roślina jest wrażliwa na silniejsze mrozy, jednak nie należy zakładać, że w każdych warunkach całkowicie wymarznie. Zależy to od temperatury, fazy rozwoju, pokrywy śnieżnej i lokalnych warunków pogodowych. Dlatego przed rozpoczęciem kolejnej uprawy trzeba sprawdzić, czy facelia rzeczywiście zakończyła wzrost.

W doświadczeniu Pauliny Lalewicz, Iwony Domagały-Świątkiewicz i Piotra Siwka facelia uprawiana w tunelu wytworzyła 58,2 t świeżej masy na hektar. Biomasa zawierała około 161 kg azotu na hektar. Były to jednak specyficzne warunki uprawy tunelowej, dlatego wyniku nie należy traktować jako oczekiwanego plonu z każdego pola lub ogrodu. Badanie pokazuje przede wszystkim, że w sprzyjających warunkach facelia może pobrać i zatrzymać w roślinach znaczną ilość składników pokarmowych.

Publikacja: Paulina Lalewicz, Iwona Domagała-Świątkiewicz, Piotr Siwek, „Phacelia and Buckwheat Cover Crops’ Effects on Soil Quality in Organic Vegetable Production in a High Tunnel System”. Tłumaczenie tytułu: Wpływ facelii i gryki uprawianych jako rośliny okrywowe na jakość gleby w ekologicznej produkcji warzyw pod wysokim tunelem.

Jakie korzyści daje facelia wysiana na poplon?

Osłania glebę po zbiorach – facelia szybko tworzy gęstą okrywę, która ogranicza pozostawienie powierzchni bez roślinności. Korzenie pomagają stabilizować wierzchnią warstwę podłoża.

Pomaga ograniczać erozję – rozwinięte pędy i liście osłabiają bezpośrednie działanie deszczu, a korzenie zmniejszają podatność gleby na spływanie i wywiewanie.

Przechwytuje składniki pozostające w glebie – podczas wzrostu facelia pobiera między innymi azot, fosfor i potas. Składniki zostają czasowo zatrzymane w korzeniach oraz częściach nadziemnych.

Utrudnia rozwój części chwastów – szybko rosnące rośliny zajmują wolną przestrzeń i konkurują z chwastami o światło, wodę oraz składniki pokarmowe.

Dostarcza glebie materii organicznej – po skoszeniu i rozdrobnieniu facelię można płytko wymieszać z podłożem, pozostawić jako ściółkę lub przeznaczyć na kompost.

Facelia na poplon – kiedy siać?

Facelię na poplon należy wysiać możliwie szybko po zakończeniu wcześniejszej uprawy. W warunkach Polski najczęściej przypada to na okres od lipca do drugiej połowy sierpnia. Wczesny siew umożliwia roślinom wykorzystanie pozostałego ciepła, światła i wilgoci, a także daje więcej czasu na wytworzenie korzeni oraz zielonej masy. Nie warto odkładać siewu tylko po to, aby bardzo dokładnie i głęboko przekopać stanowisko. Ważniejsze jest zachowanie wilgoci w glebie, płytkie przygotowanie podłoża i szybkie umieszczenie nasion po zbiorze poprzedniej rośliny.

W doświadczeniu Cottneya, Black, Williamsa i White facelię wysiano 14 sierpnia, 7 września oraz 27 września. Wytworzyła odpowiednio około 3732, 3464 i 1830 kg suchej biomasy na hektar. Pomiędzy pierwszym i drugim terminem różnica nie była istotna statystycznie, ale wysiew pod koniec września ograniczył produkcję biomasy niemal o połowę w porównaniu z pierwszym terminem. Badanie prowadzono w Irlandii Północnej, dlatego podanych dat nie należy bezpośrednio przenosić do wszystkich regionów Polski.

Publikacja: Paul Cottney, Lisa Black, Paul Williams, Ethel White, „How Cover Crop Sowing Date Impacts upon Their Growth, Nutrient Assimilation and the Yield of the Subsequent Commercial Crop”. Tłumaczenie tytułu: Wpływ terminu siewu roślin okrywowych na ich wzrost, pobieranie składników pokarmowych oraz plon następnej rośliny uprawnej

Nowsze doświadczenie Uttama Kumara i współautorów wykazało, że opóźnienie siewu od 10 sierpnia do 7 września zmniejszało zdolność międzyplonów do ograniczania wymywania azotu o 0,5 kg N/ha dziennie na jednym stanowisku i o 1,2 kg N/ha dziennie na drugim. Przesunięcie siewu z 10 na 30 sierpnia zmniejszyło ilość węgla wprowadzanego przez biomasę badanych poplonów o około 60%.

Publikacja: Uttam Kumar, Ingrid Kaag Thomsen, Jørgen Eriksen, Iris Vogeler, Maarit Mäenpää, Elly Møller Hansen, „Late Sowing of Cover Crops Reduces Potential for Nitrate Leaching Reduction and Carbon Inputs”. Tłumaczenie tytułu: Późny siew roślin okrywowych ogranicza ich zdolność do zmniejszania wymywania azotanów i wprowadzania węgla.

Najważniejszy wniosek jest prosty: przy uprawie facelii na poplon wcześniejszy siew zazwyczaj daje większą okrywę, więcej korzeni i skuteczniejsze przechwycenie składników.

Nie zostawiaj gleby pustej po zbiorach. Wybierz nasiona na poplon i zapewnij jej naturalną okrywę. Polski producnet nasion TORAF

Jak wysiać facelię na poplon?

Po zbiorze wcześniejszej rośliny glebę należy płytko spulchnić i wyrównać. Facelia ma drobne nasiona, dlatego podłoże nie powinno być silnie zbrylone ani przesuszone. Najważniejsze jest równomierne rozmieszczenie nasion i zapewnienie im kontaktu z wilgotną glebą. Nasiona można wysiać rzutowo albo siewnikiem. Po siewie rzutowym należy płytko wymieszać je z wierzchnią warstwą ziemi, a następnie lekko docisnąć podłoże. Nasion nie powinno się pozostawiać całkowicie na powierzchni. Zalecana głębokość siewu wynosi przeważnie około 1–2 cm. Zbyt głęboki siew utrudnia drobnym nasionom przedostanie się na powierzchnię, natomiast pozostawienie ich na suchej ziemi zwiększa ryzyko słabych i nierównych wschodów. Podawane normy wysiewu różnią się zależnie od odmiany, technologii i warunków stanowiska. W źródłach rolniczych dla czystego siewu pojawiają się wartości od około 10 do 18 kg/ha, natomiast w jednym z polskich doświadczeń tunelowych zastosowano 20 kg/ha. W przypadku konkretnego produktu pierwszeństwo powinna mieć norma wskazana na opakowaniu przez producenta nasion. Przy suchej pogodzie stanowisko po wysiewie warto podlać. Intensywne podlewanie silnym strumieniem może jednak przemieścić drobne nasiona i spowodować nierównomierne wschody.

Publikacja: Piotr Jarosław Żarczyński, Ewa Mackiewicz-Walec, Sławomir Józef Krzebietke, Stanisław Sienkiewicz, Katarzyna Żarczyńska, „Phacelia tanacetifolia Benth. as a Multifunctional Plant: Support for Pollinators and Sustainable Agricultural Practices”. Tłumaczenie tytułu: Facelia błękitna jako roślina wielofunkcyjna – wsparcie zapylaczy i zrównoważonych praktyk rolniczych.

Przed jakimi roślinami warto wysiać facelię?

Facelia należy do innej rodziny botanicznej niż większość popularnych warzyw, zbóż i roślin kapustnych. Z tego względu jest przydatna w zmianowaniu, w którym częste stosowanie gorczycy albo rzodkwi oleistej prowadziłoby do kolejnego wprowadzania roślin z rodziny kapustowatych. Może być wykorzystywana przed ziemniakami, zbożami jarymi, kukurydzą, warzywami dyniowatymi, cebulowymi oraz wieloma gatunkami sadzonymi z rozsady. O powodzeniu następnej uprawy decyduje jednak również termin zakończenia facelii, ilość pozostawionej masy i dostępność wody.

W doświadczeniu Cottneya i współautorów uprawa facelii oraz pozostałych poplonów nie wpłynęła istotnie na plon następnego jęczmienia jarego. Badanie trwało jeden sezon i zostało przeprowadzone na zasobnym stanowisku, dlatego wynik wymaga ostrożnej interpretacji.

W polskim doświadczeniu pod tunelem plon całych roślin pora po facelii był o około 17–18% większy niż na pozostałych poletkach. Plon liści pietruszki po facelii był o 55% większy niż w kontroli. Wyniki pochodzą z ekologicznego systemu produkcji pod osłonami i nie są gwarancją takiego samego wzrostu plonu w innych warunkach.

Przed warzywami wysiewanymi bezpośrednio z drobnych nasion facelię należy dokładnie rozdrobnić i pozostawić czas na rozpoczęcie rozkładu resztek. Świeża, nierównomiernie wymieszana biomasa może utrudnić przygotowanie równego podłoża pod marchew, cebulę, sałatę lub pietruszkę korzeniową.

Czy warto pozwolić facelii zakwitnąć?

Kwitnąca facelia dostarcza nektaru i pyłku pszczołom, muchówkom, motylom i innym owadom odwiedzającym kwiaty. W badaniu Aymana A. Owayssa i współautorów na kwiatach facelii odnotowano 54 gatunki owadów, w tym 18 gatunków pszczół. Badanie przeprowadzono w Arabii Saudyjskiej, dlatego liczby nie można bezpośrednio przenieść do warunków Polski. Potwierdza ono jednak, że kwiaty facelii mogą być wykorzystywane przez wiele grup owadów.

Publikacja: Ayman A. Owayss, Mohamed A. Shebl, Javaid Iqbal, Awad M. Awad, Hael S. Raweh, Abdulaziz S. Alqarni, „Phacelia tanacetifolia Can Enhance Conservation of Honey Bees and Wild Bees in the Drastic Hot-Arid Subtropical Central Arabia”. Tłumaczenie tytułu: Facelia błękitna może wspierać ochronę pszczół miodnych i dzikich pszczół w gorącym, suchym klimacie subtropikalnym środkowej Arabii.

Tomáš Chvojka, Antonín Hlaváček i Petr Bogusch porównali 28 jednogatunkowych zasiewów facelii z 28 wielogatunkowymi pasami kwietnymi w Czechach. Oba rodzaje stanowisk przyciągały liczne grupy zapylaczy. Pasy wielogatunkowe utrzymywały jednak większą różnorodność części badanych grup, natomiast kwiaty facelii były odwiedzane głównie przez pospolite, mniej wyspecjalizowane owady.

Publikacja: Tomáš Chvojka, Antonín Hlaváček, Petr Bogusch, „Rich Assemblages of Native Pollinators Profit from Flowering Strips with Lacy Phacelia (Phacelia tanacetifolia) and from Monocultures of This Plant”. Tłumaczenie tytułu: Bogate zespoły rodzimych zapylaczy korzystają z pasów kwietnych z facelią błękitną oraz z jednogatunkowych zasiewów tej rośliny.

Pozostawienie facelii do kwitnienia jest uzasadnione, gdy celem jest również zapewnienie pożytku owadom. Jeżeli najważniejszy jest szybki zielony nawóz i przygotowanie stanowiska pod następną roślinę, facelię lepiej zakończyć wcześniej, zanim łodygi staną się twarde i zanim roślina wytworzy dojrzałe nasiona.

Jak i kiedy zakończyć uprawę facelii na poplon?

Facelię najlepiej zakończyć przed wytworzeniem dojrzałych nasion. Młode, zielone rośliny są łatwiejsze do rozdrobnienia i szybciej się rozkładają. Pozostawienie facelii na dłużej zwiększa ilość biomasy, ale może również prowadzić do większego zużycia wody i utrudnić przygotowanie stanowiska pod kolejną uprawę. Nie ma potrzeby głębokiego zakopywania świeżej biomasy. Duża ilość masy umieszczona głęboko w mokrej i słabo napowietrzonej glebie może rozkładać się nieprawidłowo. Jeżeli facelia została zniszczona przez mróz, resztki można pozostawić na powierzchni przez zimę. Wiosną należy sprawdzić, czy nie pozostały żywe rośliny oraz czy biomasa nie utrudnia przygotowania podłoża. Po wymieszaniu dużej ilości zielonej masy z glebą warto pozostawić około 2–3 tygodni przerwy przed siewem kolejnych roślin. Dłuższy odstęp może być potrzebny przed siewem marchwi, cebuli, sałaty i innych warzyw wymagających równego, drobno przygotowanego podłoża.

1. Kiedy najlepiej siać facelię na poplon?

Facelię najlepiej wysiać możliwie szybko po zbiorze wcześniejszej uprawy, najczęściej od lipca do drugiej połowy sierpnia. Wcześniejszy siew pozwala uzyskać więcej biomasy, lepsze zakrycie gleby i większe pobranie azotu.

2. Czy facelia wzbogaca glebę w azot?

Facelia nie wiąże azotu z powietrza. Pobiera azot już znajdujący się w glebie i zatrzymuje go w swojej biomasie. Po rozkładzie resztek część tego składnika może ponownie stać się dostępna dla kolejnej uprawy.

3. Czy facelię trzeba przekopać?

Nie zawsze. Rozdrobnione rośliny można płytko wymieszać z glebą, pozostawić jako ściółkę albo przeznaczyć na kompost. Przy wymieszaniu biomasy z podłożem warto odczekać około trzech tygodni przed siewem kolejnych roślin.

Treści i obrazy utworzone z pomocą AI
Content and images created with AI

🇬🇧 English:
Lacy phacelia used as a cover crop protects the soil, reduces erosion and the growth of some weeds, absorbs remaining nutrients and provides organic matter. It is best sown soon after harvest, from July to the second half of August. The crop should be terminated before the seeds mature. Phacelia does not fix nitrogen from the air. TORAF – a Polish seed producer.

🇩🇪 German:
Rainfarn-Phazelie als Zwischenfrucht schützt den Boden, mindert Erosion und das Wachstum bestimmter Unkräuter, nimmt verbliebene Nährstoffe auf und liefert organische Substanz. Sie sollte möglichst bald nach der Ernte, von Juli bis zur zweiten Augusthälfte, ausgesät werden. Der Bestand sollte vor der Samenreife beendet werden. Phazelie bindet keinen Stickstoff aus der Luft. TORAF – polnischer Saatguthersteller.

RU Русский
Фацелия пижмолистная как сидерат защищает почву, ограничивает эрозию и рост некоторых сорняков, поглощает оставшиеся питательные вещества и обогащает почву органической массой. Высевать её лучше вскоре после уборки урожая, с июля до второй половины августа. Выращивание следует завершить до созревания семян. Фацелия не фиксирует азот из воздуха. TORAF — польский производитель семян.

🇪🇸 Español:
La facelia utilizada como cultivo de cobertura protege el suelo, reduce la erosión y el crecimiento de algunas malas hierbas, absorbe los nutrientes restantes y aporta materia orgánica. Conviene sembrarla poco después de la cosecha, desde julio hasta la segunda mitad de agosto. El cultivo debe finalizarse antes de que maduren las semillas. La facelia no fija nitrógeno atmosférico. TORAF, productor polaco de semillas.

🇨🇿 Czech:
Svazenka vratičolistá jako meziplodina chrání půdu, omezuje erozi a růst některých plevelů, přijímá zbývající živiny a dodává organickou hmotu. Nejlépe je vysít ji brzy po sklizni, od července do druhé poloviny srpna. Porost je třeba ukončit před dozráním semen. Svazenka neváže dusík ze vzduchu. TORAF – polský výrobce osiv.

🇱🇹 Lithuanian:
Bitinė facelija, auginama kaip tarpinis augalas, saugo dirvą, mažina eroziją ir kai kurių piktžolių augimą, pasisavina likusias maistines medžiagas ir papildo dirvą organinėmis medžiagomis. Geriausia ją sėti netrukus po derliaus nuėmimo, nuo liepos iki rugpjūčio antrosios pusės. Pasėlį reikia sunaikinti prieš subręstant sėkloms. Facelija nefiksuoja atmosferos azoto. TORAF – Lenkijos sėklų gamintojas.

🇱🇻 Latvian:
Biškrēsliņu facēlija, audzēta kā starpkultūra, aizsargā augsni, mazina eroziju un dažu nezāļu augšanu, uzņem atlikušās barības vielas un papildina augsni ar organisko vielu. Vislabāk to sēt drīz pēc ražas novākšanas, no jūlija līdz augusta otrajai pusei. Audzēšana jāpārtrauc pirms sēklu nogatavošanās. Facēlija nepiesaista atmosfēras slāpekli. TORAF – Polijas sēklu ražotājs.

🇭🇺 Hungarian:
A mézontófű takarónövényként védi a talajt, csökkenti az eróziót és egyes gyomok fejlődését, felveszi a talajban maradt tápanyagokat, valamint szerves anyagot juttat a talajba. Legjobb közvetlenül a betakarítás után, júliustól augusztus második feléig elvetni. Az állományt a magok beérése előtt meg kell szüntetni. A facélia nem köt meg légköri nitrogént. TORAF – lengyel vetőmaggyártó.

Podobał Ci się ten wpis? To świetnie! Mamy ich więcej – zajrzyj na nasz blog i przekonaj się sam!